Skip navigation links

Tổng hợp công nghệ khử axit cho tài liệu giấy ở một số nước
Send this page to somebodyPrint this pageFeedback

Bài viết tổng hợp công nghệ khử axít với tài liệu giấy ở một số nước trên thế giới và tại Trung quốc.
         Biểu hiện trực quan của tài liệu giấy bị axit hóa là giấy kém bền, dễ vụn, dễ rách, ố vàng và nát, sờ nhẹ vào là bụi giấy có thể bay khắp sàn.

Ước tính hiện có đến hơn một phần ba sách báo, tài liệu lưu trữ ở các nước trên thế giới đã bị rách vì axit hóa. Theo thống kê, trong số hơn 200 triệu cuốn sách được lưu trữ tại các thư viện ở Đức, có khoảng 160 triệu cuốn đã bị axit hóa ở những mức độ khác nhau, một số thậm chí đang ở trong trạng thái nguy hại khẩn cấp, bị ố vàng và vụn nát. Các thư viện ở Mỹ cũng có từ 30% đến 45% số sách báo bị rách. Thư viện Quốc gia Anh có khoảng 2 triệu cuốn sách ở trong trạng thái cứ sờ tay vào là nát, vụn.  Tình trạng này còn xuất hiện ở khắp các thư viện công của Pháp và Canada. Tại Trung Quốc, hầu hết các thư viện, kho lưu trữ, bảo tàng đều xảy ra những vấn đề về axit hóa tài liệu giấy, trong đó, đáng kể nhất là tài liệu thời kỳ Dân Quốc (1). Kết quả khảo sát, điều tra về tình trạng axit hóa tài liệu thời kỳ Dân Quốc hiện đang được lưu trữ tại Thư viện quốc gia, Kho sách Nam Kinh và Kho Lưu trữ lịch sử số 2 cho thấy, hiện tượng axit hóa tài liệu khá nghiêm trọng, pH bình quân của giấy thấp (chỉ từ 4,5). Một lượng lớn tài liệu đã bị mất hoàn toàn độ bền cơ học và đang đứng trước nguy cơ bị hủy hoại. Từ những thực tế trên, có thể nói rằng, axit hóa tài liệu giấy đã trở thành vấn đề khá phổ biến, cũng là một vấn đề khó đối với các cơ quan lưu trữ ở khắp các quốc gia.

Nguyên nhân dẫn đến việc axit hóa tài liệu giấy là do thời gian quá dài khiến cho giấy bị biến chất, cũng có thể là do lượng axit còn sót lại trong quá trình sản xuất. Giấy được sản xuất bằng máy móc công nghiệp cận hiện đại đều phải trải qua quá trình làm sạch và tẩy trắng bằng hóa chất mạnh, trên giấy vẫn còn dư lại một số chất như axit sulfuric, nhôm và chất tẩy clo, những chất này đều có thể khiến cho giấy dễ bị ăn mòn, mục nát. Khi giá trị pH của giấy thấp ở mức từ 4 đến 4,5 thì giấy sẽ dễ rách.

1. Các phương pháp khử axit đối với tài liệu giấy

Các phương pháp khử axit cho tài liệu giấy phổ biến hiện nay bao gồm phương pháp khử axit bằng khí và phương pháp khử axit bằng dung dịch pha loãng (khử axit bằng dung dịch nước và khử axit bằng dung môi hữu cơ).

1.1. Phương pháp khử axit bằng khí

Khử axit bằng khí là phương pháp sử dụng những chất khí có tính kiềm để khử axit. Phương pháp này được thực hiện trong môi trường chân không, để các chất khí xâm nhập sâu vào bên trong sách, báo, tài liệu và có thể thực hiện đồng thời khử axit với một lượng lớn tài liệu. Phương pháp khử axit bằng khí sử dụng các chất kiềm tính như Amoniac, Cyclohexylamine, Diethylzinc… So với phương pháp khử axit bằng dung dịch thì phương pháp khử axit bằng khí có ưu điểm là có thể tiến hành xử lý đồng thời với một khối lượng lớn tài liệu, tuy nhiên, dùng khí để khử axit nên đòi hỏi phải có những điều kiện công nghệ khử tương đối cao, đồng thời, chi phí đầu tư lớn. Ngoài ra, phương pháp này cũng tồn tại những mối ẩn họa gây mất an toàn nhất định.

1.2. Phương pháp khử axit bằng dung dịch pha loãng

Phương pháp khử axit bằng dung dịch là phương pháp sử dụng chất trung gian là dung dịch nước (dung dịch nước kiềm tính hoặc dung dịch hữu cơ kiềm tính), các vật chất kiềm tính trong dung dịch sẽ trực tiếp phản ứng với các thành phần axit trên giấy để loại bỏ axit. Các dung dịch khử axit thường thấy nhất là: dung dịch Calcium hydroxide, Calcium bicarbonate, Magnesium bicarbonate, Bari hydroxide, Magnesium acetate, Methoximethyl Magnesium cacbonate… So với việc khử axit bằng khí, phương pháp này sử dụng chất khử trung gian là dung dịch, thao tác dễ hơn, hiệu quả cũng tốt hơn. Tuy nhiên, các dung môi hữu cơ thường có đặc điểm là dễ cháy, có chứa độc tố; trong dung dịch nước có chứa nước, có thể khiến cho giấy bị nhàu nát, biến dạng, thậm chí, có thể gây ảnh hưởng đến các nét chữ.

2. Sự phát triển của công nghệ khử axit trên thế giới

2.1.  Các loại công nghệ khử axit đối với tài liệu giấy ở một số nước

Thập niên 90 của thế kỷ XX, các cơ quan như Thư viện Quốc hội Mỹ, Hiệp hội Bảo vệ thư tịch Mỹ (BPA), Trường Đại học Công nghiệp – Nông nghiệp Tokyo và Công ty Filling của Nhật Bản đều đã từng áp dụng công nghệ khử axit bằng khí để xử lý với khối lượng lớn những tài liệu bị axit hóa của mình. Tuy nhiên, công nghệ khử axit bằng khí yêu cầu cao, mức chi phí lớn và tồn tại nhiều mối nguy hại gây mất an toàn. Bởi vậy, trong giai đoạn này, các quốc gia Âu - Mỹ thường vẫn áp dụng công nghệ khử axit bằng dung dịch là chính (Xem thêm bảng 1 dưới đây):

Loại công nghệ

khử axit

Chất khử axit

Công ty sản xuất

Công nghệ

khử axit

 

 

Khử axit bằng

dung môi nước

Calcium hydroxide, Calcium bicarbonate, Magnesium bicarbonate

GSK (Đức)

Neschen (Đức)

Libertec (Đức)

Book CP Process

Battelle

Battelle

 

Khử axit bằng

dung dịch hữu cơ

Bari hydroxide, Alkoxit chứa hỗn hợp hai kim loại Magnesium và Titanium,  Methyl Magnesium carbonate, Ethyl Magnesium carbonate, Magnesium acetate

ZFB (Đức)

PTLT (Mỹ)

Wei T’0 (Mỹ)

Nitochemi (Thụy Sĩ)

Schempp (Đức)

CSC (Tây Ban Nha)

PAL (Đức)

Papersave

Bookkeeper

Wei T’0

Papersave

Papersave

BookSaver

BookSaver

2.2. Ứng dụng công nghệ khử axit cho tài liệu liệu giấy trên thế giới

Hiện tại, công nghệ xử lý khử axit với tài liệu có khối lượng lớn chủ yếu được các nước áp dụng bao gồm: Công nghệ Papersave và Book CP Process của Đức, Công nghệ BookSaver của Tây Ban Nha, Công nghệ Bookkeeper của Mỹ…

2.2.1. Công nghệ khử axit của Đức

Đức có hai công ty có quy mô tương đối lớn, chuyên khử axit cho tài liệu giấy là Công ty ZFB (Zentrum für Bucherhaltung GmbH) và Công ty GSK (The GSK mbH).

Công ty ZFB đặt trụ sở tại thành phố Leipzig (Đức), có công nghệ khử axit là Papersave, chất khử axit là hỗn hợp Alcohol titanium và Alcohol Magnesium, dung môi là Hexamethyldisiloxane. Quy trình khử axit của công ty được chia thành ba bước. Đầu tiên, hong khô trong môi trường chân không ở nhiệt độ dưới 600C, làm giảm hàm lượng nước (độ ẩm) từ 6% xuống còn 0,5%. Bước thứ hai là khử axit, ngâm tài liệu vào trong dung dịch dầu silicone dễ bay hơi có chứa hỗn hợp muối Magnesium và Titanium. Bước thứ ba là loại bỏ dung dịch khử axit, thu hồi dung môi. Sau khi dầu silicone bay hơi hết, chỉ còn dư lại hỗn hợp muối Magnesium và Titanium sót lại trên giấy, nghĩa là chất kiềm được giữ lại. Tài liệu sau khi lấy ra, đặt ở chỗ thoáng gió từ hai đến ba tuần. Thể tích của loại thiết bị này rất lớn và cần một không gian khá rộng rãi (Xem Hình 1).

 

 Thiết bị khử axit của Công ty ZFB

Với công nghệ ZFB2 được Công ty ZFB mới phát minh gần đây, chất khử axit đã được đổi thành hỗn hợp của Calcium carbonate và Magnesium oxide, đồng thời, giảm thiểu khâu khử axit, nâng cao được hiệu suất khử và chất lượng khử axit. Tuy nhiên, dung dịch khử axit của công nghệ này rất dễ cháy nổ, khi sử dụng thực hiện nghiêm ngặt theo đúng các trình tự thao tác. Công nghệ khử axit Papersave được Công ty Nitochemi Wimmis của Thụy Sĩ và Công ty Schempp của Đức áp dụng thành công.

Công ty GSK đặt tại Pohrheim (Đức), là công ty con của Công ty GlaxoSmithKline. Công nghệ khử axit của Công ty GSK là Book CP Process, dung dịch khử axit được sử dụng với thành phần hóa học chủ yếu là Magnesium hydroxide do Học viện Ứng dụng khoa học và nghệ thuật Hannover, Đức (Hochschule für angewandte Wissenschaft und Kunst) phát minh, được sản xuất bởi Công ty GlaxoSmithKline. Quá trình khử axit với công nghệ này bao gồm các bước hong khô trước, khử axit, vệ sinh, tẩy trùng và hong khô lại. Dựa vào yêu cầu nghiệp vụ khử axit, công ty này có thể cung cấp thiết bị khử axit cho tài liệu đơn lẻ (như Hình 2) và thiết bị xử lý khử axit cho tài liệu với khối lượng lớn (như Hình 3).

 

 

 Thiết bị khử axit cho tài liệu đơn lẻ của Công ty GSK    

 Thiết bị xử lý khử axit với khối lượng lớn của Công ty GSK

 Năm 2009, Công ty CSC đã mua lại Phòng Nghiên cứu bảo vệ tài liệu lưu trữ của Công ty Neschen (Đức), do vậy, công nghệ khử axit vốn là của Công ty Neschen thì nay sẽ do Công ty CSC phụ trách. Công nghệ khử axit vốn của Công ty Neschen (Đức) là công nghệ khử axit bằng dung dịch pha loãng Battelle, sử dụng Magnesium bicarbonate làm chất khử axit, thiết bị khử axit là hệ thống C900, có thể thực hiện khử axit cho từng trang hoặc khối tài liệu với số lượng lớn.

2.2.2. Công nghệ khử axit của Tây Ban Nha

Nghiệp vụ khử axit chuyên nghiệp của Tây Ban Nha chủ yếu là do Công ty CSC (Conser vación de Sustrators Celu lósicos S. L) thực hiện. Công ty CSC được thành lập năm 2000, công nghệ khử axit là công nghệ Booksaver, chất khử axit là Magnesium carbonate, dung môi là chất Fluoride HFC227. Quá trình khử axit gồm hong khô, ngâm, thu hồi dung môi… Công nghệ xử lý này chủ yếu được thực hiện trong môi trường nhiệt độ thấp, không cần hong khô tài liệu từ trước, như vậy, sẽ rút ngắn được thời gian của quá trình khử axit, đồng thời, có thể bảo vệ được kết cấu ban đầu của tài liệu trong quá trình khử axit. Ngoài ra, công nghệ này không cần trang thiết bị cỡ lớn, ít chiếm dụng diện tích (Xem Hình 4).

 

 Thiết bị khử axit của Công ty CSC Tây Ban Nha

2.2.3. Công nghệ khử axit của Mỹ

Công ty có năng lực cao về công nghệ khử axit của Mỹ là Công ty PTLT (Preservation Technologies, L.P). Công nghệ khử axit của công ty này là Bookkeeper (khử axit không dùng nước, dung dịch), chất khử axit là những hạt Magnesium oxide nổi trong dung môi hữu cơ Perfluoroheptane. Công nghệ này không cần thực hiện hong khô trước. Sau khi đặt những quyển tài liệu cố định trên giá đỡ tùy chỉnh, nhúng vào trong dung dịch Perfluoropolyethers (PFPE) có chứa Magnesium oxide, lọc qua, sau đó hong khô trong môi trường chân không, chu kỳ xử lý khử axit cho mỗi lần là hai giờ đồng hồ, dung dịch có thể thu hồi lại để sử dụng tuần hoàn. Quy mô xây dựng hệ thống thiết bị của công nghệ này tương đối nhỏ, tùy theo kích thước định dạng của tài liệu, người ta có thể cung cấp hai loại hệ thống khử axit theo dạng phun và khử axit với khối lượng lớn. (Xem Hình 5).

 

 Thiết bị khử axit của Công ty PTLT của Mỹ

2.2.4. Nghiên cứu về công nghệ khử axit cho tài liệu giấy ở Trung Quốc

Việc nghiên cứu về công nghệ khử axit cho tài liệu giấy ở Trung Quốc bắt đầu khá muộn. Giữa thập niên 80 của thế kỷ XX, Bảo tàng Nam Kinh và Trường Đại học Nhân dân Trung Quốc đã mở đầu cho việc nghiên cứu về công nghệ khử axit bằng khí cho tài liệu giấy, tuy nhiên, do các chất khử axit đều tạo ra những ẩn họa gây mất an toàn nghiêm trọng đối với môi trường nên việc phát triển, mở rộng ứng dụng gặp phải nhiều hạn chế. Một số đơn vị khác như Cục Lưu trữ nhà nước Trung Quốc, Thư viện thành phố Thượng Hải… cũng đã thực hiện nhiều cuộc nghiên cứu về ứng dụng khử axit nhưng chỉ dừng lại ở việc xử lý khử axit cho những tài liệu giấy đơn lẻ. Khi đó, việc nghiên cứu về công nghệ khử axit cho tài liệu giấy ở Trung Quốc mới ở giai đoạn thử nghiệm hoặc ứng dụng trong phạm vi nhỏ, vẫn chưa đạt tới yêu cầu phát triển trên quy mô lớn.

Năm 1983, Bảo tàng Nam Kinh và Viện Nghiên cứu công nghiệp hóa chất Nam Kinh đã bắt đầu khởi động Dự án “Nghiên cứu, phát triển công nghệ khử axit bằng khí cho tài liệu giấy”. Dự án đạt được thực hiện trên cơ sở tiếp thu những kinh nghiệm thành công của Thư viện Quốc hội Mỹ, qua 10 năm thử nghiệm, kết quả mà Dự án đạt được là ứng dụng hiệu quả công nghệ khử axit bằng Diethylzinc. Dự án được giải nhì về Tiến bộ khoa học công nghệ do Cục Di sản văn hóa trao tặng năm 1989 và giải ba về Tiến bộ khoa học công nghệ nhà nước năm 1991. Ngoài hai đơn vị nói trên, Khoa Lưu trữ học Trường Đại học Nhân dân Trung Quốc đã thử nghiệm ứng dụng “Phương pháp khử axit bằng morpholine”. “Phương pháp khử axit bằng morpholine” có thể áp dụng để khử axit cho tài liệu với số lượng lớn, tốc độ khử nhanh, chi phí thấp, tuy vậy, phương pháp này đòi hỏi mức đầu tư cho thiết bị rất lớn, khó để phát triển mở rộng. Cũng trong thời gian này, Cục Lưu trữ tỉnh Quý Châu cũng đã nghiên cứu, phát minh ra công nghệ khử axit bằng khí Hexamethylenetetramine.

Không chỉ có vậy, từ thập niên 80 của thế kỷ XX, Cục Lưu trữ nhà nước Trung Quốc cũng đã chú trọng đến các dự án nghiên cứu độc lập và hợp tác cùng nghiên cứu về công nghệ khử axit, các kết quả nổi bật bao gồm: “Công nghệ khử axit cho tài liệu lưu trữ giấy bằng Magnesium carbonate” (do Phòng Nghiên cứu, Cục Lưu trữ nhà nước Trung Quốc thực hiện năm 1983), Nghiên cứu phương án khả thi về công nghệ và thiết bị khử axit cho tài liệu lưu trữ giấy” (do Kho Lưu trữ thành phố Thượng Hải thực hiện năm 2003)… Năm 2011, nhiệm vụ “Nghiên cứu tổng hợp các công nghệ quan trọng về khử axit cho tài liệu cận hiện đại” nằm trong Đề án “Kế hoạch phát triển khoa học công nghệ trong lĩnh vực văn hóa của nhà nước” đã được Bảo tàng Nam Kinh, Trường Đại học Công nghiệp (Nam Kinh) Thư viện Nam Kinh, Công ty TNHH Khoa học công nghệ Orient Microwave, Nam Kinh phối hợp thực hiện. Đề án này đã kết thúc vào năm 2014. Từ năm 2009, một số đơn vị như Trường Đại học Công nghiệp Quảng Đông, Công ty TNHH công nghiệp đồ họa Dư Bình, thành phố Quảng Châu, Bảo tàng Nam Kinh và Trường Đại học Chiết Giang đã đăng ký thành công bằng sáng chế về những nghiên cứu trong lĩnh vực khử axit cho tài liệu giấy của mình, tổng cộng gồm 08 hạng mục, nội dung cụ thể chủ yếu là về chất khử axit, phương pháp khử axit, trang thiết bị khử axit…

3. Những điểm cần chú ý trong nghiên cứu, ứng dụng công nghệ khử axit cho tài liệu giấy

Do có sự khác biệt về các yếu tố như chủng loại giấy, nguyên liệu in ấn, công nghệ in ấn hoặc sự khác biệt vật chất gây axit hóa, cơ chế axit hóa, khả năng chịu axit hóa… Nên cần phải dựa vào đặc điểm riêng của tài liệu để nghiên cứu về những công nghệ khử axit cho các loại hình tài liệu khác nhau. Dưới đây, một số điểm cần chú ý khi nghiên cứu, ứng dụng công nghệ khử axit cho tài liệu giấy:

- Chất khử axit được nghiên cứu, sáng chế ra phải an toàn, quá trình xử lý khử axit cũng phải an toàn, đảm bảo vệ sinh môi trường, có nghĩa là, chất khử axit và quá trình xử lý khử axit không được gây hại cho người thực hiện, tài liệu sau khi được xử lý xong không gây ra bất kỳ mối nguy hại nào cho người sử dụng nó.

- Công nghệ khử axit cần đơn giản, không gây hư hại, nghĩa là, không hủy hoại đến các chất kết dính, mực in trên tài liệu, không làm cho tài liệu bị phồng lên hoặc biến dạng.

- Những tài liệu sau khi được khử axit xong, giá trị pH cần đạt được mức từ 7,5 đến 10,0, đồng thời, cần duy trì được mức dư lượng kiềm nhất định.

- Cần chú ý hạ thấp giá thành sản xuất công nghệ, trang thiết bị phải thao tác dễ dàng./.

Chú thích:

1. Số liệu tham khảo được lấy từ “Báo cáo thống kê tình hình axit hóa tài liệu giấy ở một số quốc gia trên thế giới”, tác giả Nghê Vĩnh Hoa, đăng trên Nhật báo Khoa học kỹ thuật, ngày 07/7/2015.

(Người dịch: Vũ Thị Thu Hiền, Phòng Thông tin - Thư viện, Trung tâm Khoa học và Công nghệ Văn thư - Lưu trữ).

Nguồn: Cát Hoài Đông, 国内外纸质文献脱酸技术研究 (Tổng hợp những công nghệ khử axit cho tài liệu giấy ở một số nước trên thế giới và Trung Quốc), “Journal of Jinling Institute of Technology”, tháng 9/2015, trang 7 – 11.

created by Tranngoc
 


Tin khác:

   Mã hồ sơ – Vấn đề cốt lõi trong việc lập và quản lý hồ sơ điện tử (13/09/2017)
   Tóm tắt kết quả Đề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở “Khảo sát, đánh giá các nghiên cứu của Việt Nam về quản lý văn bản, tài liệu điện tử”(14/07/2017)
   Một số ý kiến đề xuất về thủ tục hành chính giao, nhận tài liệu lưu trữ từ các nguồn nộp lưu vào các Trung tâm Lưu trữ quốc gia(18/04/2017)
Hit Counter

                                 © Trung tâm Tin học - Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước. Liên lạc với Ban Biên tập

                                 Số giấy phép: 64/GP-BC, cấp ngày: 12/02/2007.

                                 Địa chỉ: 12, Đào Tấn, Ba Đình, Hà Nội; Điện thoại: (84-4) 37660370; Fax: (84-4) 37665165
                                 ® Ghi rõ nguồn "archives.gov.vn" khi phát hành lại thông tin từ website này.