Skip navigation links

Đôi điều về Viện Đại học Sài Gòn xưa
Send this page to somebodyPrint this pageFeedback

Tiền thân là Đại học Đông Dương, Viện Đại học Sài Gòn trải qua nhiều thăng trầm cùng với những biến động của lịch sử miền Nam Việt Nam. Từ năm 1954 đến 1975, Viện Đại học Sài Gòn là trường danh tiếng nhất, với lực lượng sinh viên đông đảo và các giáo sư đầu ngành.
        Có thể nói, mô hình đại học đầu tiên ở Việt Nam chính là Đại học Đông Dương được thành lập nhằm “thông qua tiếng Pháp để phổ biến kiến thức khoa học và phương pháp của người Âu tại Viễn Đông” do Toàn quyền Beau ký Nghị định số 1514a ngày 16-5-1906. Đại học Đông Dương dưới sự bảo trợ của thực dân Pháp do các giáo sư người Pháp giảng dạy ở trụ sở Hà Nội. Năm 1950, Đại học Đông Dương mở thêm chi nhánh Sài Gòn, trong đó có trường Cao đẳng Sư phạm theo Nghị định số 344-VP/GD ngày 16-11-1950.

Năm 1949, Pháp dựng lên Chính phủ Quốc gia Việt Nam và để thể hiện “thiện chí” trao trả “độc lập” cho Việt Nam, Pháp sẽ chuyển giao dần các công sở cho quốc gia Việt Nam do Quốc trưởng Bảo Đại đứng đầu, trong đó có Đại học Đông Dương. Và theo thỏa thuận của hai bên, trường Đại học hỗn hợp Pháp – Việt (1) được thành lập dựa trên cơ sở Đại học Đông Dương, do cả người Pháp và người Việt cùng làm việc và giảng dạy.

Năm 1954, Pháp thất bại trong cuộc chiến tranh Đông Dương và dần rút quân về nước, Đại học hỗn hợp Pháp – Việt thuộc quyền quản lý của Chính phủ Quốc gia Việt Nam (từ ngày 30-4-1955) và có tên là Viện Đại học Quốc gia Việt Nam (sau khi chuyển giao chính thức vào ngày 11-5-1955). Cùng với cuộc di cư, Trường Đại học hỗn hợp Pháp – Việt ở Hà Nội cũng di chuyển cơ sở vật chất, nhân sự và sinh viên vào Sài Gòn. Các phân khoa như Y, Nha, Dược được bố trí rải rác khắp nơi trong nội ô ở các ngôi biệt thự thuê lại của người Pháp, Luật khoa đặt tại nhà nuôi trẻ cũ ở đường Duy Tân (2).

Ngày 01-3-1957, cùng với việc thành lập Viện Đại học Huế, Viện Đại học Quốc gia Việt Nam đổi tên thành Viện Đại học Sài Gòn đứng đầu là Viện trưởng. Văn phòng làm việc của Viện trưởng thuộc Tòa Viện trưởng đặt tại số 3 Công trường Chiến sĩ. Viện Đại học Sài Gòn có các trường đại học thành viên như: Y, Dược, Kiến trúc, Luật, Sư phạm.

Viện Đại học Sài Gòn dần dần được kiện toàn về mặt tổ chức và nâng cấp các trường thành viên. Trường Cao đẳng sư phạm được nâng lên thành Đại học Sư phạm ngày 21-8-1958 bằng Sắc lệnh số 426-GD của Ngô Đình Diệm (3).

Ngày 21-10-1963, Nghị định số 1495-GD/PC/NĐ của Bộ Trưởng Quốc gia giáo dục quy định cơ quan hành chính Toà Viện trưởng của Viện Đại học Sài Gòn có 5 phòng, ban. Ngày 6-1-1967, một Nghị định mới cho phép Tòa Viện trưởng lập thêm Phòng Hướng Dẫn và Thống Kê Đại học do một chủ sự phụ trách. Phòng này có trách nhiệm như sau:

“Sưu tầm và tập trung những tài liệu về tổ chức và học chế tại các trường đại học và trường cao đẳng trong nước và ngoại quốc; thiết lập những phiếu ghi các tài liệu liên hệ đến sinh viên như tuổi, tình trạng gia đình, tình trạng tài sản… nghiên cứu thống kê các vấn đề liên quan đến sinh viên; hướng dẫn sinh viên bằng phương pháp trắc nghiệm do chuyên viên phụ trách, để họ có thể chọn ngành học hay nghề nghiệp thích hợp với khả năng; liên lạc với các cơ quan công và tư để tìm việc cho sinh viên đã tốt nghiệp hay sinh nghèo còn đương theo học” (4).

 

 Sơ đồ tổ chức Viện Đại học Sài Gòn
Vài nét đại cương về Viện Đại học Sài Gòn, ký hiệu VN.2071
(Trung tâm Lưu trữ quốc gia II)

Tính đến năm 1971, Viện Đại học Sài Gòn có 6 trường thành viên là: Đại học Khoa học, Dược khoa, Y khoa, Nha Y khoa, Kiến trúc, Sư phạm. Trong mấy năm đầu, các sinh viên đều học chương trình căn bản tại các trường thành viên của mình. Đó là những môn chung do Tòa Viện trưởng quy định cho tất cả các trường thành viên. Ngày 8-1-1971, Viện Trưởng Viện Đại học Sài Gòn Trần Quang Đệ ra quyết định thành lập Ủy ban đặc trách nghiên cứu thực hiện Phần chung, gồm các thành phần là các Khoa trưởng của 6 Đại học thành viên do Giáo sư Nguyễn Văn Thơ – Khoa trưởng Đại học Nha Y khoa làm Chủ tịch. Ủy ban này đã có hai phiên họp ngày 20-1 và 3-2-1971 để bàn về việc thành lập thí điểm Trung tâm phần chung cho các phân khoa thuộc khối Khoa học thực nghiệm tức là 6 trường đại học thành viên và có thể cho cả các đại học hay cao đẳng kỹ thuật và nông lâm súc (5). Trung tâm này dự kiến được đặt tại Sài Gòn do một vị khoa trưởng quản lý dưới sự hỗ trợ của Ủy ban quản trị gồm các khoa trưởng của các phân khoa thành viên.

Mục đích của việc thành lập Phân khoa Đại học Căn bản là: “Giải quyết một phần nào sự ối đọng sinh viên cho Viện Đại học Sài Gòn, hầu các Phân khoa có thể chấn chỉnh lại; tuyển chọn các sinh viên vào đại học và chuẩn bị sinh viên chu đáo hơn, trước khi họ tiến sâu vào đại học và cao học hoặc các ngành đại học chuyên nghiệp như Y, Nha Y, Dược, Kiến trúc, Kỹ sư…v.v..sự chuẩn bị các sinh viên cũng sẽ được chu đáo hơn với 2 năm đại học dự bị thay vì với 1 năm như từ trước; mở thêm kiến thức nhân bản và phổ thông một cách đồng đều cho mọi sinh viên đại học bất luận ở ngành nào, phân khoa nào; giải quyết sự thiếu sót quá trầm trọng về ngoại ngữ cho các sinh viên đại học” (6).

Ngày 12-4-1971, Viện trưởng Viện Đại học Sài Gòn Trần Quang Đệ gửi tờ trình cho Phó Thủ tướng kiêm Tổng trưởng Bộ Giáo dục. Ngày 24-4-1971, Nguyễn Lưu Viên – Phó Thủ tướng kiêm Tổng trưởng Bộ Giáo dục đệ trình Văn bản đề nghị thành lập Phân khoa Đại học Căn bản thuộc Viện Đại học Sài Gòn.

Bản dự thảo sắc lệnh về việc thành lập Phân khoa Đại học Căn bản thuộc Viện Đại học Sài Gòn có trong hồ sơ lưu trữ nhưng không có sắc lệnh chính thức (7).

Số lượng sinh viên tại Viện Đại học Sài Gòn tăng nhanh qua các niên khóa đến mức cơ sở vật chất không thể đáp ứng. Năm 1968, Viện trưởng Viện Đại học Sài Gòn than thở rằng: “Đến nay, tình trạng trường sở ở nhiều phân khoa vẫn chưa được cải thiện để đáp ứng với số sinh viên gia tăng quá mức đã nêu trên. Tình trạng chung ở các phân khoa trực thuộc Viện Đại học Sài Gòn ngày nay là: các sinh viên phải chen chúc nhau trong phòng họp, ngoài hành lang có khi đứng ngồi cả ngoài sân để nghe diễn giảng” (8). Số sinh viên tăng cao làm quá tải ở trường thành viên, mỗi giáo sư phải phụ trách 76 sinh viên và chỉ có 400 nhân viên hành chính cùng với 123 nhân viên chuyên môn để phục vụ 25.559 sinh viên. Trong khi ở ngoại quốc thì 25.000 nhân viên phục vụ 15.000 sinh viên. Có nhiều phân khoa không có lao công, tùy phái công nhật phải phụ trách luôn cả công việc lao công (9).

 

 

    Phiếu trình về việc thành lập Viện Đại học Sài Gòn

Năm 1962, Ngô Đình Diệm đã cho lập dự án xây dựng khu đại học Thủ Đức. Theo kế hoạch dự trù di chuyển hẳn các cơ sở của Viện Đại học Sài Gòn lên khu đại học Thủ Đức. Theo kế hoạch này, trong đợt đầu tiến hành xây cất cư xá cho giáo chức đại học, đợt tiếp theo là xây dựng khu đại học.

Ngày 15-5-1963, Ngô Đình Diệm đã đến tham dự lễ đặt viên đá xây dựng trường Đại học Sư phạm – là trường đầu tiên được xây dựng thuộc dự án khu đại học Thủ Đức. Nhưng trong một thời gian dự án bị hoãn do nhà thầu thua lỗ bỏ trốn và vì chiến tranh. Quá trình xây dựng cơ sở diễn ra chậm chạp, đến năm 1972, dự án này đã xây dựng được các công ốc của trường Đại học Sư phạm, Đại học Khoa học và một phần của Viện Quốc gia Nông nghiệp tương lai.

Tuy nhiên, nhận thấy Viện Đại học Sài Gòn vẫn là tổ chức của Viện Đại học hỗn hợp Hà Nội trước 1954 lại có phần rườm rà và nhiều trùng lặp về tổ chức cũng như chương trình học (chương trình học nặng về lý thuyết và bằng cấp), Chính quyền Sài Gòn tiếp tục dự án xây dựng khu đại học Thủ Đức và tiến hành di dời một số trường thành viên của Viện Đại học Sài Gòn ở nội đô ra Thủ Đức, thành lập Viện Đại học Sài Gòn – khu Thủ Đức. Các cơ sở hiện hữu của Viện Đại học Sài Gòn rải rác trong nội ô được gọi là Viện Đại học Sài Gòn – khu Đô thành. Vậy là dự án này có phần khác so với dự án dưới thời Ngô Đình Diệm.

Viện Đại học Sài Gòn – khu Thủ Đức sẽ thiên về các chương trình học có tính bách khoa và thực tiễn với sự thiết lập tại cơ sở mới những ngành khoa học ứng dụng và kỹ thuật nhằm đào tạo các chuyên viên kỹ thuật cho thời hậu chiến đồng thời đào tạo giáo chức đại học ngay trong nước (10).

 

Sơ đồ tổ chức Viện Đại học Sài Gòn khu Thủ Đức
Hồ sơ 5945, phông ĐIICH, TTLTII (Trung tâm Lưu trữ quốc gia II)

Dự án Viện Đại học Sài Gòn – khu Thủ Đức đã được bàn đến và Nguyễn Văn Thiệu hứa sẽ đưa vấn đề này ra bàn thảo trong phiên họp quốc hội. Tuy nhiên, do chiến tranh ngày càng quyết liệt, viện trợ Hoa Kỳ suy giảm nên dự án vẫn còn dang dở và sau 30-4-1975 thì không có cơ hội để trở thành hiện thực.

Ở miền Nam Việt Nam, từ năm 1954 đến 1975, Viện Đại học Sài Gòn là trường danh tiếng nhất, với lực lượng sinh viên đông đảo và các giáo sư đầu ngành – nơi đây trở thành niềm mơ ước của nhiều học sinh. Với 9 phân khoa thành viên, trường đã đào tạo ra tầng lớp trí thức, công nhân lành nghề và đạo tạo cả giảng sư cung cấp cho các trường và các viện đại học khác ở miền Nam./.

Trần Thị Vui - Trung tâm Lưu trữ quốc gia II

Chú thích:

1. Cũng có văn bản gọi là Đại học Hỗn hợp Hà Nội, xem hồ sơ 4125, phông Phủ thủ tướng QGVN, TTLTII.

2. Hồ sơ 3387, phông: ĐIICH, TTLTII, tờ 2.

3. Hồ sơ 2181, phông ĐICH, TTLTII.

4. Hồ sơ 10437, phông PTTg, TTLTII.

5. Vài nét đại cương về Viện Đại học Sài Gòn, ký hiệu VN.2071, TTLTII.

6. Hồ sơ 10437, phông PTTg, TTLTII.

7. Hồ sơ 10437, phông PTTg, TTLTII, tờ 06.

8. Hồ sơ 10437, phông PTTg, TTLTII.

9. Hồ sơ 3387, phông ĐIICH, TTLTII xem thêm ở bản scan đính kèm.

10. Hồ sơ 3387, phông ĐIICH, TTLTII.

11. Hồ sơ 5945, phông ĐIICH, TTLTII.

12. Hồ sơ 5945, phông ĐIICH, TTLTII.

Created by Tranngoc
 


Tin khác:

   Lịch sử điện Long An qua tài liệu Châu bản(08/08/2017)
   Tình yêu nước qua những lá đơn tình nguyện đi B (21/07/2017)
   Sự ủng hộ hòa bình cho Việt Nam tại Đại hội liên hoan thanh niên và sinh viên thế giới năm 1949 qua tài liệu lưu trữ(20/07/2017)
Hit Counter

                                 © Trung tâm Tin học - Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước. Liên lạc với Ban Biên tập

                                 Số giấy phép: 64/GP-BC, cấp ngày: 12/02/2007.

                                 Địa chỉ: 12, Đào Tấn, Ba Đình, Hà Nội; Điện thoại: (84-4) 37660370; Fax: (84-4) 37665165
                                 ® Ghi rõ nguồn "archives.gov.vn" khi phát hành lại thông tin từ website này.