Skip navigation links

Cung An Định - Những dấu ấn về kiến trúc và hoài niệm về ông hoàng, bà chúa cuối cùng của triều Nguyễn
Send this page to somebodyPrint this pageFeedback

100 năm đã trôi qua nhưng công trình kiến trúc cung An Định với vẻ đẹp, độc đáo vẫn trường tồn cùng thời gian. Đặc biệt, di tích này còn gắn với gia đình hoàng tộc và những vị vua cuối cùng của triều Nguyễn.
  Nằm ẩn mình bên bờ sông An Cựu, cung An Định (1) khoác trên mình chiếc áo vừa huyền bí, vừa độc đáo. Nguyên tại vị trí này, trước đây là phủ của Phụng Hóa công Nguyễn Phúc Bửu Đảo (tức vua Khải Định). Sau khi lên ngôi, năm 1917, vua Khải Định dùng tiền riêng để xây dựng lại khu này theo lối kiến trúc hiện đại. Đầu năm 1919, công việc xây dựng hoàn tất. Công trình kiến trúc này được gọi là cung An Định.

 

 Hoàng đế Khải Định (1916-1925) - Vị vua cho xây dựng cung An Định

Cung An Định có địa thế bằng phẳng, mặt quay về hướng Nam. Tổng diện tích mặt bằng của cung khoảng 23.463m2, chung quanh có khuôn viên tường gạch, trên có hàng rào song sắt bao bọc. Trước kia, cung có khoảng 10 công trình gồm: Bến thuyền, cổng chính, đình Trung Lập, lầu Khải Tường, nhà hát Cửu Tư đài, chuồng thú, hồ nước... Tuy nhiên, trải qua sự tàn phá của thời gian và chiến tranh, hiện nay, cung chỉ còn lại 3 công trình tương đối nguyên vẹn là cổng chính, đình Trung Lập và lầu Khải Tường.

Cổng chính làm theo lối kiến trúc tam quan, hai tầng, đỉnh mái gắn biểu tượng của viên trân châu lớn. Đặc biệt, cổng được trang trí bằng sành sứ đắp nổi rất công phu và độc đáo.

Ngay sau cổng chính là đình Trung Lập. Đình được kết cấu kiểu đình bát giác, nền cao nên thường gọi là đình Bát giác. Trước đây, trong đình đặt tượng vua Khải Định bằng đồng đúc năm 1920, tỉ lệ như người thật. Năm 1960, tượng được đưa vào lăng Khải Định. Đình Trung Lập là một công trình khá nổi bật trong tổng thể cung An Định. Khi vua Bảo Đại còn tại vị, Đình đã được tu sửa. Tư liệu Châu bản triều Nguyễn cho biết:  “năm Bảo Đại thứ 5 (1930), đình bị mục nát nên đã cho sửa chữa lại. Lần sửa chữa này vẫn cho đấu giá để làm nhưng chọn viên Thống chế Vệ Trung nhất họ Tôn Thất sung làm Đổng lí trông coi công việc” (2).

 

     Bản tư ngày 10 tháng 7 năm Bảo Đại 5 (1930) của Bộ Công gửi Phụ chính thân thần Văn minh điện Đại học sĩ Phù Quang hầu về việc tu bổ đình Bát giác cung  An Định.

Nguồn: TTLTQGI, Châu bản triều Nguyễn.

Nằm phía sau đình Trung Lập là lầu Khải Tường. Đây là công trình kiến trúc chính của cung An Định. Chữ Khải Tường nghĩa là nơi khởi phát điềm lành do vua Khải Định đặt. Lầu có diện tích mặt sàn 745m2, cao 3 tầng, gồm 20 phòng, xây dựng bằng các vật liệu mới theo kiến trúc hiện đại. Đồng thời, chịu ảnh hưởng của phong cách kiến trúc Pháp nên phía bên ngoài lầu được khoác lên mình một màu sơn vàng xỉn nhuộm thời gian.

        Bước vào sảnh đường của tòa lầu, không gian và màu sắc phương Tây càng đậm nét. Đó là vẻ đẹp của sáu bức bích họa vẽ trực tiếp lên tường xi măng cảnh lăng tẩm các vua triều Nguyễn với khung gỗ chạm trổ thiếp vàng, ốp thẳng vào tường. Ngoài ra, trên bề mặt tường còn được trang trí các họa tiết, hoa văn khiến sảnh đường hiện ra với vẻ rực rỡ, mới lạ, độc đáo và sáng tạo.

Ngoài cổng chính, đình Trung Lập, lầu Khải Tường giữ được khá nguyên vẹn, các công trình khác nơi đây chỉ còn tên gọi hay nền móng. Một trong số công trình đã bị tàn phá đó là Cửu Tư đài.

Cửu Tư đài nằm phía sau lầu Khải Tường, có chức năng là nhà hát cung đình. Trước kia, Cửu Tư đài là một công trình kiến trúc độc đáo trong tổng thể cung An Định, là nơi thể hiện tuyệt đỉnh nghệ thuật khảm sành dưới thời vua Khải Định. Hiện nay, Cửu Tư đài chỉ còn lại nền móng.

 

 Sơ đồ vị trí Cửu Tư đài nằm trong tổng thể cung An Định.

 Nguồn: TTLTQGI, Châu bản triều Nguyễn.

Theo tư liệu Châu bản triều Nguyễn, trong thời gian sử dụng, Cửu Tư đài cũng như tổng thể cung An Định nhiều lần bị xuống cấp và phải tu bổ. Tháng 5 năm Bảo Đại thứ 18 (1943), Bộ Lễ Nghi Công tác dâng tấu trình bày: “Cung An Định làm đã lâu năm nên hiện hạ có nhiều chỗ hư hỏng cần phải tu bổ. Thần bộ tuân phụng diện sắc phái khám trù, nhu ngân về việc tu bổ chánh điện cung An Định là 300 đồng, điện Cửu Tư đài là 6.000 đồng, xây lại lan can, hồ bạng là 450 đồng, tổng cộng là 8.750 đồng. Nay gặp tiết trời tạnh nắng, thần bộ xin cho lãnh hành khởi công tu bổ chánh điện cung An Định và xây lan can trước, còn tu bổ điện Cửu Tư đài xin lục tục làm sau. Vậy xin đính kèm các bản trù theo phiến này, kính tâu lên Hoàng thượng”(3). Như vậy, lần sửa chữa này dự trù tới 8750 đồng để tu sửa cung An Định và Cửu Tư đài. Trong đó, tu bổ chính điện cung An Định 300 đồng, xây lại lan can hồ 450 đồng và Cửu Tư đài 6000 đồng.

 

 Bản tấu ngày 8 tháng 5 năm Bảo Đại 18 (1943) của Bộ Lễ nghi Công tác về việc tu bổ chính điện cung An Định và Cửu Tư đài.                      

 Nguồn: TTLTQGI, Châu bản triều Nguyễn.

Công việc sửa chữa này kéo dài tới cuối năm đó mới xong. Bản tấu ngày 02 tháng 12 năm Bảo Đại 18 (1943) của Bộ Lễ nghi Công tác cho biết: "việc tu bổ cung An Định và Cửu Tư đài hiện đã hoàn thành. Bộ thần đã thiết lập hội đồng kiểm tra, nhận thấy công việc đều hoàn hảo”(4).

 

 Cung An Định

Nằm bên ngoài khu vực Hoàng thành, cung An Định là nơi ghi lại nhiều dấu ấn và chứng kiến những thăng trầm của gia đình cựu hoàng Bảo Đại. Năm 1922, Hoàng tử Vĩnh Thụy được tấn phong làm Đông cung Thái tử, cung An Định trở thành tiềm để của thái tử. Thời gian vua Bảo Đại tại vị, nơi đây từng chứng kiến nhiều buổi lễ, nhiều bữa tiệc của gia đình ông hoàng, bà chúa này. Châu bản ngày 13 tháng 11 năm Bảo Đại 18 (1943) cho biết ngày lễ Thiên xuân của Đông cung Thái tử Bảo Long cũng từng tổ chức tại đây. Châu bản này viết bằng Tiếng Việt, là bản tấu của Bộ Lễ nghi Công tác, phần cuối nội dung viết: “Thần bộ phụng chiếu năm ngoái lễ ấy phụng chuẩn làm tại An Định cung, năm nay nên làm tại Nội hay tại An Định cung”(5). Sau khi thoái vị vào tháng 8 năm 1945, vua Bảo Đại và gia đình đã rời Đại nội về sống nơi đây một thời gian trước khi ra nước ngoài. Đặc biệt, bà Từ Cung (mẹ vua Bảo Đại) sống ở đây khá lâu trong nhiều thời gian khác nhau.

Cùng với lăng Khải Định, cung An Định là công trình mang dấu ấn đậm nét sự kết hợp giữa hai phong cách kiến trúc Đông, Tây. Sau 100 năm tồn tại, cung An Định đã bị tàn phá nặng nề nhưng những giá trị nghệ thuật, văn hóa của công trình kiến trúc này dường như vẫn đang trường tồn cùng thời gian./.

Nguyễn Thu Hường – Trung tâm Lưu trữ quốc gia I

Chú thích:

1.      Xưa thuộc phường Đệ Bát, thị xã Huế, nay là số 97 đường Phan Đình Phùng, Thành phố Huế.

2.      Trung tâm Lưu trữ quốc gia I, Châu bản triều Nguyễn, Bảo Đại tập 5, tờ số 11.

3.      Trung tâm Lưu trữ quốc gia I, Châu bản triều Nguyễn, Bảo Đại tập 46, tờ số 111.

4.      Trung tâm Lưu trữ quốc gia I, Châu bản triều Nguyễn, Bảo Đại tập 46, tờ số 204.

5.      Trung tâm Lưu trữ quốc gia I, Châu bản triều Nguyễn, Bảo Đại tập 46, tờ số 200.

Created by Tranngoc
 


Tin khác:

   Trưng bày Bảo vật quốc gia "Tập Sắc lệnh của Chủ tịch Chính phủ Lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa năm 1945-1946"(28/08/2017)
   Giới thiệu Danh mục một số hồ sơ về mối quan hệ hữu nghị Việt Nam - Lào(22/08/2017)
   Tàng Thư lâu nơi lưu giữ bút tích triều Nguyễn - Một công trình kiến trúc độc đáo(21/08/2017)
Hit Counter

                                 © Trung tâm Tin học - Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước. Liên lạc với Ban Biên tập

                                 Số giấy phép: 64/GP-BC, cấp ngày: 12/02/2007.

                                 Địa chỉ: 12, Đào Tấn, Ba Đình, Hà Nội; Điện thoại: (84-4) 37660370; Fax: (84-4) 37665165
                                 ® Ghi rõ nguồn "archives.gov.vn" khi phát hành lại thông tin từ website này.